موجهای گرما میتوانند کارکردهای شناختی را مختل کنند. پژوهشگران به بررسی مکانیسمهای این اختلالات میپردازند.
افزایش دما و چالشهای فیزیولوژیکی
در هفتههای اخیر، دمای هوای شهرهای اروپای غربی بهطور چشمگیری بالا رفته است؛ بهطوری که برخی مناطق به رکوردهای تاریخی دست یافتهاند. این افزایش ناگهانی دما، فشار زیادی بر سیستمهای تنظیمکنندهٔ بدن، بهویژه مغز، وارد میکند. هنگامی که دمای محیط به حدود ۳۶ تا ۳۹ درجهٔ سانتیگراد میرسد، بدن برای حفظ دمای هستهای خود، سعی میکند عرق کند و خونرسانی به سطح پوست را افزایش دهد؛ اما این فرآیندها انرژیبر بوده و میتوانند منجر به کاهش منابع انرژی مغز شوند.
تأثیرات شناختی گرما
تحقیقات نشان دادهاند که گرمای شدید میتواند تواناییهای شناختی مانند حافظهٔ کوتاهمدت، تمرکز و سرعت واکنش را کاهش دهد. در آزمونهای استاندارد، افراد تحت تأثیر دمای بالا نمرات پایینتری کسب میکردند و زمان واکنششان طولانیتر میشد. این اثرات نهتنها برای افراد سالم، بلکه برای بیماران مبتلا به اختلالات نورولوژیک یا بیماریهای مزمن خطر بیشتری دارد.
چرا مغز تحت فشار میگیرد؟
مغز بهدلیل داشتن حجم زیاد خون و عدم توانایی در خنکسازی مستقیم، بیشتر در معرض خطر دمای بالا قرار میگیرد. وقتی دمای بدن افزایش مییابد، فشار داخل جمجمه (ICP) نیز ممکن است بالا رود؛ این امر جریان خون به مناطق مختلف مغز را مختل میکند و باعث کاهش اکسیژنرسانی میشود. علاوه بر این، گرما میتواند تعادل الکترولیتی سلولهای عصبی را برهم بزند و باعث اختلال در انتقال سیگنالهای الکتریکی شود.
پژوهشهای جاری برای کشف علل دقیق
دانشمندان در حال استفاده از روشهای تصویربرداری پیشرفته مانند fMRI و PET برای بررسی تغییرات فعالیت مغزی در شرایط گرمایی هستند. نتایج اولیه نشان میدهد که نواحی پیشپیشانی و هیپوکامپ، که نقش کلیدی در تصمیمگیری و حافظه دارند، بیشترین کاهش فعالیت را نشان میدهند. همچنین، مطالعات حیوانی نشان دادهاند که پروتئینهای استرس حرارتی (Heat Shock Proteins) در مغز فعال میشوند؛ اما نقش دقیق این پروتئینها در حفاظت یا تخریب نورونها هنوز بهطور کامل روشن نیست.
راهکارهای پیشگیرانه
برای کاهش اثرات مخرب گرما بر مغز، متخصصان توصیه میکنند که در روزهای بسیار گرم، در مکانهای خنک و دارای تهویهٔ مناسب بمانید، بهخصوص اگر کار یا تحصیل شما نیاز به تمرکز بالا دارد. مصرف مایعات کافی، استفاده از عینکهای خورشیدی و کلاههای سبک نیز میتواند بهکاهش فشار حرارتی کمک کند. در محیطهای کاری، تنظیم دمای داخلی بهگونهای که دمای بدن به ۲۴–۲۶ درجهٔ سانتیگراد نزدیک شود، میتواند خطر اختلالات شناختی را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد.
منبع: MIT Technology Review
