گرمای شدید نه تنها باعث ناراحتی جسمی میشود، بلکه میتواند کارکردهای شناختی مغز را تحتتأثیر قرار دهد. پژوهشگران به بررسی مکانیسمهای این اختلالات میپردازند تا راهکارهای پیشگیرانه ارائه دهند.
گرماهای افراشته و نگرانیهای جدید علمی
در طول هفتهٔ اخیر، دمای هوا در شهرهای اروپای غربی به سطوحی رسیده که پیش از این هرگز تجربه نشده بود. در انگلستان، رکورد تاریخی دمای ژوئن با ۳۶٫۱ درجهٔ سلسیوس (حدود ۹۷ درجهٔ فارنهایت) ثبت شد؛ اما احساس واقعی مردم نزدیک به ۳۹ درجهٔ سلسیوس بود. این افزایش ناگهانی دما نه تنها موجب ناراحتی فیزیکی میشود، بلکه پیامدهای جدی برای سلامت ذهنی افراد دارد.
تأثیر گرما بر عملکرد شناختی
مطالعات اخیر نشان میدهند که دمای بالا میتواند تمرکز، حافظهٔ کوتاهمدت و سرعت واکنش را کاهش دهد. در شرایط گرمایی، مغز برای حفظ دمای داخلی خود انرژی بیشتری مصرف میکند؛ این انرژی که معمولاً برای پردازش اطلاعات اختصاص دارد، به خنکسازی سلولهای مغزی میرسد. بهعبارت دیگر، مغز در وضعیت اضطراری برای حفظ تعادل حرارتی، منابع خود را از وظایف شناختی میکاهد.
چرا برخی افراد بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرند؟
عوامل متعددی بر حساسیت افراد به گرما تأثیر میگذارند؛ از جمله سن، وضعیت سلامت قلبیعروقی، و عادات هیدراتاسیون. افراد مسن یا کسانی که بیماریهای مزمن دارند، بهخصوص در معرض خطر بیشتری برای دچار شدن به سردرد، سرگیجه و اختلالات شناختی میشوند. همچنین کمبود آب بدن باعث کاهش حجم خون و در نتیجه کاهش خنکسازی مغز میشود.
پژوهشهای جاری برای درک بهتر پدیده
دانشمندان در آزمایشگاههای مختلف از روشهای نورولوژیکی و تصویربرداری مغزی برای بررسی واکنش نورونها به دمای بالا استفاده میکنند. نتایج اولیه نشان میدهد که نواحی خاصی از مغز، بهویژه قشر پیشپیشانی، حساسیت بیشتری نسبت به تغییرات دمایی دارند. این نواحی مسئول برنامهریزی، تصمیمگیری و کنترل رفتار هستند؛ به همین دلیل اختلال در عملکرد آنها میتواند پیامدهای جدی داشته باشد.
راهکارهای پیشگیرانه
در مواجهه با موجهای گرما، متخصصان بهخصوص توصیه میکنند که افراد در مکانهای خنک بمانند، بهطور منظم آب بنوشند و از فعالیتهای فیزیکی سنگین در ساعات اوج گرما خودداری کنند. استفاده از عینکهای محافظ نور آبی و کاهش زمان استفاده از دستگاههای الکترونیکی میتواند فشار حرارتی بر مغز را کاهش دهد. همچنین، پژوهشگران در حال بررسی داروهای محافظ سلولی هستند که میتوانند اثرات مخرب گرما را بر نورونها محدود کنند.
منبع: MIT Technology Review
