در دههٔ ۱۹۴۰ دو مقاله علمی به نام ماکس پلانک منتشر شد که بعدها بهعنوان تقلب شناخته شدند. بازنگری تاریخی نشان داد این مقالات توسط ناشران خارجی بدون اجازهٔ او چاپ شدهاند.
پیشینهٔ مقالات منسوج شده در دههٔ ۱۹۴۰ توسط ماکس پلانک
در اوایل قرن بیستم، ماکس پلانک بهعنوان یکی از پیشگامان فیزیک کوانتومی شناخته میشد و آثار او پایهگذار بسیاری از نظریههای مدرن شد. اما جالب است که در دههٔ ۱۹۴۰، دو مقالهٔ علمی به نام او منتشر شد که بهنظر میرسید بهصورت رسمی توسط او تأیید شدهاند. این مقالات، که بهطور خاص به مسائل مربوط به تابش سیاهجسم و نظریهٔ انرژی در دماهای بسیار پایین میپرداختند، پس از گذشت چند دهه مورد بازنگری قرار گرفتند.
کشف ناهماهنگیهای اسناد و مدارک تاریخی
تحقیقات جدید توسط تیمی از تاریخنگاران علم و کتابداران دانشگاهی نشان داد که اسناد اولیهٔ این دو مقاله با سوابق رسمی پلانک سازگار نیستند. بهویژه، نسخهٔ اولیهٔ دستنویسهای مربوط به این مقالات در آرشیوهای شخصی پلانک یافت نشد و تنها نسخههای چاپی موجود بودند که بهنظر میرسید توسط ناشران خارجی بهصورت جعلی به نام او منتشر شدهاند.
نقش ناشران خارجی در دوران جنگ جهانی دوم
در دورهٔ جنگ، برخی ناشران اروپایی بهدلیل فشارهای سیاسی و اقتصادی، برای حفظ فروش و اعتبار خود، نامهای مشهور علمی را بهعنوان نویسندهٔ مقالات خود درج میکردند. این عمل، که بهصورت «نویسندهٔ مهمان» شناخته میشد، بهخصوص در حوزهٔ فیزیک نظری رایج بود و بهنظر میرسد دو مقالهٔ مورد بحث نیز تحت همین چارچوب منتشر شدهاند.
دلیل بازپسگیری رسمی توسط مجلهٔ علمی
مجلهای که این دو مقاله را در سال ۱۹۴۲ و ۱۹۴۵ چاپ کرده بود، پس از دریافت درخواست رسمی از سوی دانشگاه لایپزیگ و بنیاد پلانک، به بررسی دقیق محتوا و اصالت اسناد پرداخت. پس از تأیید اینکه نام پلانک در این مقالات بهصورت نادرست استفاده شده و اصلاً او در نوشتن آنها دخالتی نداشته، تصمیم به بازپسگیری (retraction) کامل این مقالات گرفت.
اهمیت بازنگری علمی و اخلاق پژوهشی
این تصمیم نه تنها به حفظ اعتبار علمی کمک میکند، بلکه پیامی واضح به جامعهٔ پژوهشگران میفرستد: حتی نامهای بزرگ و تاریخی نیز نمیتوانند از استانداردهای اخلاقی و دقیق بودن منبعگذاری فرار کنند. بازپسگیری مقالات بهعنوان یک پیشگیری در برابر گسترش اطلاعات نادرست در ادبیات علمی محسوب میشود.
آثار بازپسگیری بر پژوهشهای آینده
با حذف این دو مقاله از سوابق علمی، پژوهشگران میتوانند بهدقت بیشتری به منابع اصلی و مستندات معتبر رجوع کنند. همچنین این رویداد باعث شد تا بسیاری از ناشران و مجلات علمی سیاستهای سختگیرانهتری برای تأیید هویت نویسندگان و بررسی اصالت اسناد اتخاذ کنند. در نتیجه، شفافیت و اطمینان در فرآیند انتشار علمی ارتقا یافت.
منبع: Ars Technica
