موجهای گرما میتوانند عملکرد مغز را مختل کنند. پژوهشگران به دنبال کشف دلایل این پدیده هستند.
مقدمه: گرماهای افسانهای در اروپا
هفتهٔ جاری، دمای شهرهای اروپایی بهخصوص لندن به سطوح بیسابقهای رسید. در انگلستان، رکورد دمای ژوئن با ۳۶٫۱ درجهٔ سلسیوس (حدود ۹۷ درجهٔ فارنهایت) شکسته شد و حس واقعی گرما حتی از این مقدار هم فراتر رفت؛ کاربران اپلیکیشنهای هواشناسی احساس میکردند که دما به ۳۹ درجهٔ سلسیوس نزدیک است. این شرایط نه تنها برای زندگی روزمره خطرناک است، بلکه پیامدهای جدی برای سلامت مغز به دنبال دارد.
تأثیر گرما بر عملکرد شناختی
تحقیقات اخیر نشان میدهد که دمای بالا میتواند تمرکز، حافظهٔ کوتاهمدت و سرعت واکنش را کاهش دهد. در شرایط گرمایی شدید، مغز برای خنکسازی خود بهصورت خودکار جریان خون به سطح پوست را افزایش میدهد؛ این امر باعث میشود که خون کمتری به نواحی مسئول پردازش اطلاعات در مغز برسد و در نتیجه کارایی شناختی کاهش یابد. علاوه بر این، گرما میتواند سطح هورمونهای استرس مانند کورتیزول را بالا ببرد که خود باعث اختلال در عملکرد نورونها میشود.
پدیدهٔ «کاهش توان پردازشی» در افراد مسن
افراد مسن بهویژه در معرض خطر بیشتری برای کاهش توان پردازشی در اثر گرما هستند. با افزایش سن، سیستم تنظیم دمای بدن ضعیفتر میشود و توانایی تعادل دمایی مغز کاهش مییابد. بنابراین، در روزهای بسیار گرم، افراد مسن ممکن است دچار سردرگمی، گمراهی یا حتی ایستایی ذهنی شوند.
پژوهشگران در جستجوی پاسخ
دانشمندان علوم اعصاب با استفاده از روشهای تصویربرداری مغزی، سعی دارند مکانیزم دقیق این اختلالات را شناسایی کنند. مطالعات اولیه نشان میدهد که نواحی پیشفرontal و هیپوکامپ، که در تصمیمگیری و حافظه نقش اساسی دارند، بیشترین آسیب را در مواجهه با دمای بالا میبینند. همچنین، تحقیقات در حال بررسی این است که آیا مصرف مایعات کافی و خنکسازی محیط میتواند این اثرات را بهطور قابل توجهی کاهش دهد یا خیر.
نتیجهگیری و راهکارهای عملی
با توجه به افزایش فراوانی موجهای گرما در سرتاسر جهان، درک بهتر اثرات آن بر مغز امری ضروری است. افراد میتوانند با رعایت نکات سادهای مانند نوشیدن آب کافی، استفاده از تهویه مناسب، استراحت در مکانهای سایهدار و اجتناب از فعالیتهای ذهنی سنگین در ساعات اوج گرما، خطر اختلالات شناختی را به حداقل برسانند. پژوهشهای آینده میتوانند راهکارهای درمانی یا پیشگیری پیشرفتهتری ارائه دهند.
منبع: MIT Technology Review
