دمای ۳۶٫۱ درجه سلسیوس در لندن رکورد جدیدی شد و موج گرمایی خطرناکی را به اروپای غربی آورد. این دماهای بالا میتوانند عملکرد مغز را کاهش داده و علائم خستگی، کاهش تمرکز و اختلالات حافظه ایجاد کنند.
گرماهای افراطی و تأثیرشان بر عملکرد مغز
در این هفته، دمای هوای لندن به اوج خود رسید و با ۳۶٫۱ درجه سلسیوس (حدود ۹۷ فارنهایت) رکورد جدیدی برای بالاترین دما در ماه ژوئن در تاریخ این کشور ثبت شد. این رقم، حتی در برنامههای هواشناسی بهعنوان «دما احساسشده» نزدیک به ۳۹ درجه سلسیوس نشان داده شد، و موج گرمایی خطرناکی را که در حال حاضر بخش وسیعی از اروپای غربی را در بر گرفته، نمایان میکند. این شرایط نه تنها به زندگی روزمره مردم آسیب میزند، بلکه پیامدهای جدی برای سلامت مغز دارد.
چرا گرما به مغز آسیب میرساند؟
تحقیقات جدید نشان میدهد که دمای بالای بدن میتواند تعادل حرارتی داخل جمجمه را به هم بزند. وقتی دمای محیط بهگونهای افزایش مییابد که بدن نتواند بهصورت مؤثر خنکسازی شود، خونرسانی به مغز کاهش مییابد و در نتیجه توزیع اکسیژن و مواد مغذی مختل میشود. این وضعیت میتواند به کاهش تمرکز، خستگی ذهنی و حتی بروز سردردهای شدید منجر شود. علاوه بر این، گرما میتواند فعالیت نورونها را تغییر دهد و الگوهای الکتریکی مغز را مختل کند، که در بلندمدت ممکن است به اختلالات حافظه و توانایی تصمیمگیری آسیب برساند.
نتایج آزمایشهای بالینی و مطالعات میدانی
دانشمندان با استفاده از روشهای تصویربرداری مغزی نظیر fMRI و EEG، تغییرات فعالیت نورونی را در افراد تحت تأثیر موجهای گرمایی بررسی کردند. نتایج اولیه نشان میدهد که نواحی پیشفرونتال، که مسئول برنامهریزی و کنترل اجرایی هستند، بیشترین کاهش فعالیت را نشان میدهند. همچنین، در آزمونهای حافظه کوتاهمدت، شرکتکنندگان در دماهای بالای ۳۵ درجه سلسیوس عملکرد ضعیفتری نسبت به روزهای خنکتر داشتهاند.
راهکارهای پیشگیری و مقابله با اثرات گرما بر مغز
برای کاهش خطرات ناشی از گرما بر عملکرد شناختی، متخصصان توصیه میکنند که افراد در ساعات اوج گرما (معمولاً بین ۱۱ صبح تا ۴ بعدازظهر) در فضای خنک یا سایهدار بمانند. مصرف مایعات کافی، بهویژه آب و نوشیدنیهای حاوی الکترولیت، به حفظ تعادل دمایی بدن کمک میکند. استفاده از عینکهای آفتابی با فیلتر UV و کلاههای سبک نیز میتواند تابش مستقیم خورشید را کاهش دهد. در محیطهای کاری، تهویه مناسب و نصب سیستمهای خنککننده میتواند به حفظ عملکرد شناختی کارکنان کمک کند.
چشماندازهای آینده پژوهشی
پژوهشگران در حال بررسی تأثیرات طولانیمدت گرما بر ساختار مغز هستند. برخی مطالعات پیشنویس نشان میدهند که تکرار مکرر مواجهه با دماهای بالا میتواند به تغییرات ساختاری در قشر پیشفرونتال منجر شود. بهعلاوه، تیمهای بینالمللی در حال توسعه مدلهای پیشبینی هستند که میتوانند خطرات شناختی ناشی از موجهای گرمایی را برای جمعیتهای خاص (مانند سالمندان یا افراد با بیماریهای مزمن) پیشبینی کنند. این ابزارها میتوانند به سیاستگذاران کمک کنند تا برنامههای حمایتی مؤثرتری برای مقابله با تغییرات اقلیمی و اثرات آن بر سلامت ذهنی جامعه تدوین کنند.
منبع: MIT Technology Review
